Chế độ bảo hiểm xã hội tự nguyện (Nghị định 159/2025/NĐ-CP)

Trong hệ thống an sinh xã hội đa tầng, Bảo hiểm xã hội tự nguyện được thiết kế linh hoạt, có sự hỗ trợ của Nhà nước nhằm hướng tới bao phủ toàn dân. Khác với BHXH bắt buộc (vốn đóng cố định và bao gồm các chế độ ngắn hạn như ốm đau), BHXH tự nguyện cho phép công dân tự do lựa chọn mức đóng và phương thức đóng sao cho phù hợp với khả năng tài chính của mình.

Dưới đây là các nội dung trọng tâm mà Nghị định này quy định:

1. Đối tượng tham gia (khoản 4 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15)

• Dành cho công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên, không thuộc nhóm bắt buộc tham gia BHXH và không đang hưởng lương hưu hay các trợ cấp hằng tháng khác. Những người đang tạm hoãn hợp đồng lao động cũng có thể tham gia loại hình này nếu không có thỏa thuận đóng BHXH bắt buộc trong thời gian tạm hoãn.

2. Mức hỗ trợ tiền đóng BHXH tự nguyện từ Nhà nước (khoản 1 Điều 5 Nghị định 159/2025/NĐ-CP)

• Nhà nước hỗ trợ một phần tiền đóng cho người tham gia BHXH tự nguyện theo tỷ lệ phần trăm dựa trên mức chuẩn hộ nghèo của khu vực nông thôn. Mức hỗ trợ cụ thể bao gồm:
  • Bằng 50% đối với người tham gia thuộc hộ nghèo, người đang sinh sống tại xã đảo hoặc đặc khu.
  • Bằng 40% đối với người thuộc hộ cận nghèo.
  • Bằng 30% đối với người dân tộc thiểu số.
  • Bằng 20% đối với những người tham gia khác. Nếu một người thuộc nhiều đối tượng thì sẽ được hưởng mức hỗ trợ cao nhất. Thời gian được Nhà nước hỗ trợ sẽ dựa trên thời gian tham gia thực tế nhưng không vượt quá 10 năm (120 tháng)

3. Phương thức đóng và Mức đóng

- Nghị định quy định chi tiết về 2 phương thức đóng đặc thù:

• Đóng một lần cho nhiều năm về sau: Người tham gia có thể chọn đóng gộp nhưng tối đa không quá 5 năm (60 tháng) một lần. Mức đóng này sẽ được chiết khấu dựa theo lãi suất đầu tư quỹ BHXH bình quân tháng của năm trước liền kề. (Điều 6 Nghị định 159/2025/NĐ-CP)
• Đóng một lần cho thời gian còn thiếu: Người đã đủ tuổi nghỉ hưu nhưng còn thiếu thời gian đóng BHXH không quá 5 năm (60 tháng) thì có thể đóng một lần cho số tháng còn thiếu để đạt mốc 15 năm và đủ điều kiện hưởng lương hưu. (Điều 7 Nghị định 159/2025/NĐ-CP)

4. Hoàn trả tiền đóng và Hưởng BHXH một lần (Điều 8 Nghị định 159/2025/NĐ-CP)

• Hoàn trả tiền: Người tham gia đã đóng trước theo các kỳ hạn 3 tháng, 6 tháng, 12 tháng hoặc đóng một lần cho nhiều năm về sau sẽ được hoàn trả một phần tiền nếu họ: chuyển sang tham gia BHXH bắt buộc, hưởng BHXH một lần, đủ điều kiện hưởng lương hưu, hoặc qua đời. Số tiền hoàn trả không bao gồm khoản tiền đã được Nhà nước hỗ trợ đóng (nếu có)
• BHXH một lần: Khi người lao động nhận BHXH một lần, mức hưởng sẽ bị trừ đi số tiền Nhà nước đã hỗ trợ đóng BHXH tự nguyện (Mức hưởng = Mức tính theo luật - Số tiền hỗ trợ). Phần tiền hỗ trợ này sẽ được cơ quan BHXH hoàn trả lại cho ngân sách nhà nước

5. Chế độ hưu trí và tử tuất (Khi có cả thời gian đóng bắt buộc và tự nguyện)

5.1 Chế độ hưu trí:

• Tổng thời gian tính hưởng lương hưu sẽ là tổng cộng của thời gian đóng BHXH bắt buộc và tự nguyện. (Điều 11 Nghị định 159/2025/NĐ-CP)
• Đặc biệt lưu ý: Nếu người tham gia BHXH tự nguyện từ trước ngày 01/01/2021 và đã đóng đủ 20 năm BHXH tự nguyện trở lên, họ sẽ được nhận lương hưu khi đủ 60 tuổi (đối với nam) và 55 tuổi (đối với nữ). (Điều 13 Nghị định 159/2025/NĐ-CP)

5.2 Chế độ tử tuất (Điều 12 Nghị định 159/2025/NĐ-CP)

• Trợ cấp mai táng: Được cấp cho người lo mai táng nếu người mất có đủ 12 tháng đóng BHXH bắt buộc, hoặc có tổng thời gian đóng cả hai loại BHXH từ đủ 60 tháng trở lên, hoặc đang hưởng lương hưu.
• Trợ cấp tuất hằng tháng: Thân nhân được nhận nếu người mất có từ 15 năm đóng BHXH bắt buộc trở lên, hoặc đang hưởng trợ cấp tai nạn suy giảm khả năng lao động trên 61%, hoặc đã nhận lương hưu nhưng trước đó có 15 năm đóng bắt buộc.
• Trợ cấp tuất một lần: Áp dụng cho thân nhân nếu không thỏa mãn điều kiện nhận hằng tháng, không có thân nhân đủ điều kiện, hoặc bản thân thân nhân có nguyện vọng nhận một lần.

6. Chế độ đối với người không đủ điều kiện nhận lương hưu và chưa đủ tuổi nhận trợ cấp hưu trí xã hội (Điều 14 Nghị định 159/2025/NĐ-CP)

Một quy định đáng chú ý là quyền lợi cho những người đã đủ tuổi nghỉ hưu nhưng không đủ điều kiện thời gian đóng để nhận lương hưu, đồng thời chưa đến tuổi nhận trợ cấp hưu trí xã hội:

• Nếu họ không rút BHXH một lần và không bảo lưu thời gian, họ có thể đề nghị nhận trợ cấp hằng tháng.
• Mức trợ cấp này bằng với mức trợ cấp hưu trí xã hội.
• Nếu thời gian được tính hưởng trợ cấp hằng tháng không đủ kéo dài cho đến khi họ đủ tuổi nhận trợ cấp hưu trí xã hội, người tham gia có quyền đóng một lần cho phần thời gian còn thiếu.
• Nếu người đang nhận trợ cấp hằng tháng này qua đời trước khi hết thời hạn hưởng, thân nhân sẽ được nhận trợ cấp một lần cho số tháng chưa được nhận./.

Xem chi tiết Nghị định 159/2025/NĐ-CP tại đây.

Nếu cần thêm thông tin chi tiết hoặc hỗ trợ liên quan, vui lòng liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ kịp thời.

ĐẠI LÝ THUẾ TRƯƠNG GIA

“CẦU NỐI TUYỆT VỜI GIỮA CỘNG ĐỒNG DOANH NGHIỆP VÀ CƠ QUAN THUẾ”